4 phát minh y học đột phá được trao giải Breakthrough Prizes 2020

Breakthrough Prizes hay BP được ví như Giải Oscars về khoa học, mỗi giải trị giá 3 triệu USD. Giải thưởng được thành lập và tài trợ bởi Yuri Milner và vợ ông Julia Milner cùng một số sáng lập viên khác

Trong 6 năm qua, BP dành tổng cộng 200 triệu USD để vinh danh đóng góp của nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới. Giám đốc Điều hành và đồng sáng lập mạng tầng lớp facebook, ông Mark Zuckerberg cho hay tôn chỉ của Breakthrough Prizes là nhằm tôn vinh các thành quả cần lao, sáng tạo của các nhà khoa học, vật lý học và toán học, những người đã giúp nhân loại hiểu hơn về thế giới, các phát minh và những phát hiện này đã và đang góp phần định hình tương lai của Trái đất.

Khám phá cơ chế gây béo phì

Nội dung này được trao cho Jeffrey M. Friedman, chuyên gia di truyền học ở Đại học Rockefeller, người đã khám phá ra con đường sinh vật học của hormon leptin năm 1994. Leptin giúp điều chỉnh trọng lượng cơ thể bằng cách truyền tín hiệu đến não, rằng thân thể đã dự trữ chất béo. Một số bệnh nhân béo phì bị thiếu leptin do thân thể họ chẳng thể sinh sản ra loại hormon này. Bệnh nhân béo phì kháng leptin cũng có thể sản xuất hormon, nhưng đột biến dọc theo con đường nội tiết tố trong não lại ngăn không cho nó được xử lý. Leptin được ví như “hormon xài năng lượng” được tạo ra cốt tử bởi các tế bào mỡ giúp điều chỉnh cân bằng năng lượng bằng cách ức chế cảm giác đói. Leptin bị chống lại bởi các hoạt động của hormon ghrelin, hay “hormon đói”. Cả hai hormon này đều tác động lên thụ thể trong nhân trung vị của vùng dưới đồi nhằm điều chỉnh sự thèm ăn để đạt được sự cân bằng nội sinh. Trong bệnh béo phì, tương tự như sự đề kháng insulin ở bệnh đái tháo đường type 2, sự mẫn cảm với leptin giảm, dẫn tới sự không có khả năng phát hiện được cảm giác no.

Jeffrey M. Friedman,người có công khám phá ra con đường sinh học của hormon leptin.

Khám phá những cách gây cảm giác đau

Khám phá những con đường gây đau được trao cho David J. Julius ở Đại học California. Trong nhiều thập kỷ, nhà sinh lý học chuyên về đau Julius đã mải mê nghiên cứu để tìm ra các cơ chế gây ra cảm giác đau ở con người. Julius cùng các cộng sự phát hiện ra các protein cụ thể và các đường dẫn tín hiệu định vị trong hệ thống thần kinh liên tưởng đến các dạng đau thể chất, như phản ứng với nọc độc, capsaicin được tìm thấy trong ớt, hoặc thậm chí các phân tử làm mát trong tinh dầu bạc hà.

Julius tiết lậu, tuy phát hiện ra cơ chế gây đau nhưng không bao giờ biết chúng đến từ đâu. Hy vọng xác định nhiều đích phân tử và hiểu được cơ chế này sẽ giúp phát triển các loại thuốc mới, hiệu quả hơn, không để lại những phản ứng phụ bất lợi như những loại thuốc giảm đau truyền thống.

David J. Julius, người khám phá những cách gây đau.

Đột phá về protein chaperone

Phát hiện protein chaperone đã được trao giải BP cho nhóm các nhà khoa học gồm Franz-Ulrich Hartl ở Viện Hóa sinh Max Planck (MPIB) và Arthur L. Horwich của Đại học Yale (YU), Hoa Kỳ. Theo Franz-Ulrich Hartl, các tế bào của cơ thể chứa đầy protein, đây là những chuỗi axit amin dài và quanh co. Các protein này chỉ có thể hoạt động nếu chúng gấp lại thành dạng ba chiều được xác định cụ thể. Trước nghiên cứu trên, người ta cho rằng các quy trình gấp này sẽ diễn ra tự phát.

Franz-Ulrich Hartl, đại diện của nhóm các nhà khoa học khám phá ra protein chaperone.

Với nghiên cứu chuyên sâu, hai nhà khoa học đã phát hiện ra sự hiện diện của protein lưu động bên trong tế bào, được gọi là protein chaperone, có nhiệm vụ giúp các protein khác gấp lại thành hình dạng chuẩn xác. “Điều này rưa rứa như ai đó có người đi kèm, giúp chỉ đường hoặc ngăn người khác cản đường. Nếu không có người đi kèm, những khối protein chẳng thể xếp lại với nhau theo hình dạng xác thực. Nếu những khối protein này hội tụ sứ có thể gây ra một số bệnh thoái hóa tâm thần nan y như Alzheimer, Parkinson và chứng mất trí nhớ”, Arthur L. Horwich, đồng tác giả cho hay.

Khám phá những rối rắm của Tau protein

Khám phá những rối rắm của Tau protein được trao cho nhà nữ khoa học Virginia Man-Yee Lee của Đại học Pennsylvania. Năm 1991, Virginia Man-Yee Lee và các đồng nghiệp của bà lần trước nhất đề xuất một ý tưởng khá độc đáo, các tau protein rối trong tế bào não có thể là nguyên do gây ra các bệnh thoái hóa tâm thần như Alzheimer, Parkinson, hoặc ALS. Theo Virginia Man-Yee Lee, các protein bị rối, ngăn chặn các tế bào tâm thần hoạt động đúng nên nảy các chứng bệnh tâm thần khó chữa trị, đặc biệt là suy nhược. Virginia Man-Yee Lee cùng các cộng sự ở Đại học Pennsylvania đã lập bản đồ về cơ chế các tau protein rắc rối này khi chúng kết hợp với nhau và di chuyển qua các bộ phận của não. “Chúng tôi biết rằng một khi nó xuất ngày nay một khu vực nào đó của não, nó sẽ lan sang các khu vực được kết nối. Từ đây bệnh lý đích thực được truyền từ một tế bào thần kinh đến tế bào tâm thần tiếp theo vì các tế bào tâm thần có thể chuyện trò được với nhau”, Virginia Man-Yee Lee cho hay.

Duy Khoa

( (Theo PMC) )

Hành - Vị thuốc trị phong hàn cảm cúm

thượng cổ người ta đã coi hành là thứ thuốc tốt. Trong Đông y cho rằng, hành có tính cay ôn hòa, có tác dụng giải hàn, ôn thông dương khí, giải độc... Phần hành trắng là vị thuốc chính dùng chữa trị phong hàn cảm cúm .

Hành có nhiều tên gọi là hành hoa, hành củ, hành chăm... thường được dùng làm gia vị nấu trộn và khử tanh thức ăn. Khi dùng làm gia vị trộn lẫn, hành được cắt nhỏ hoặc đập nát để chiên xào tạo mùi thơm kích thích tiết dịch vị. Hành có thể trộn tươi, cũng có thể ép chiết thành dầu hành. Hành không chỉ là thứ thực phẩm gia vị như một thứ rau xanh mà còn là một thứ thực phẩm sức khỏe bổ dưỡng không thể thiếu trong những bữa ăn. Mùi vị hăng thơm của hành có tác dụng làm át mùi tanh, ngoài ra còn làm tăng thêm mùi vị thơm, có thể phân giải chất tròng trắng trứng thành pepton (một loại chất hữu cơ có thể kháng bệnh) nâng cao được khả năng thu nạp protein của thân thể. Thức ăn có hành còn có tác dụng giải độc, thúc đẩy bao tử và ruột tăng khả năng tiêu hóa thức ăn, thành ra, hành được gọi là "thực phẩm gia vị sức khỏe".

Hành là một vị thuốc dễ kiếm, dễ sử dụng.

Chữa đau đầu, nghẹt mũi: Lấy 4-5 khía hành, 20g đậu xị nhạt, 20g gừng tươi đun sôi uống.

Người cảm mạo, tưa lưỡi dùng hành nấu canh cá gáy làm món khai vị tương trợ bữa ăn ngon dễ tiêu.

Người đau dạ dày lấy 4 gốc hành giã nát đổ nước và chút đường đỏ đun làm nước uống, mỗi ngày uống 3 lần, uống đều trong một thời gian sẽ thấy chuyển biến.

Chữa thuộc hạ tê dại bằng cách lấy 50g hành củ, 15g gừng, 3g hồ tiêu đun thành nước uống sẽ khỏi.

Để chữa thiếu sữa cho phụ nữ sinh con, lấy hành củ 2 cây, đương quy 10g, hoàng kỳ 15g đun lên thành nước thuốc uống.

Ngoài các phương pháp chữa trị kể trên, hành còn dùng ngoài chữa:

Đau bụng hoặc khó đi tiểu tiện thì nướng hành đắp vào rốn.

Người bị ung độc kiểu chuỗi ở cổ, lưng đau đớn thì lấy hành củ giã dập rồi trộn với mật ong đắp lên chỗ đau có tác dụng giải độc.

Người bị viêm mũi cấp hoặc mạn tính, trước hết dùng nước muối nhạt rửa mũi, sau đó bông que chấm nước củ hành ép lau bên trong hai lỗ mũi.

Để chữa trĩ, dùng lá hành đun sôi để nguội ngâm rửa lỗ đít.

Đau viêm khớp lấy giấm chua trộn hành củ đập dập đắp.

y khoa hiện đại đã chứng minh, hành ngoài chất protein, mỡ, đường các loại, vitamin các loại, chất đỏ cà rốt, axit carbonic, magiê, canxi còn có vị của tỏi, dầu thực vật, êtylen... Với những thành phần phong phú này, hành còn có thể ngăn ngừa chữa trị được các bệnh lỵ, bạch hầu, nấm, kích thích chức năng miễn dịch, nâng cao khả năng kháng bệnh trong thân mỗi người. nên, liền tù tù ăn hành làm thông hô hấp, trợ tiêu hóa. Các nhà khoa học đã chứng minh được rằng, từ hành chiết lấy một chất đặc biệt ngăn ngừa được tế bào ung thư phát triển. Hành còn có thể làm nhuyễn phế quản, ngừa đông vón máu, ngăn ngừa tắc mạch, chống được bệnh về tim. Lâm sàng nghiên cứu khẳng định, người thẳng tắp ăn hành các triệu chứng bệnh tim mạch như nghẽn mạch huyết quản, xơ vữa động mạch, bệnh van tim đều rất ít. ngoại giả, nếu thẳng băng ăn hành sẽ ngăn ngừa được các loại bệnh đái tháo đường, viêm khớp, giảm nhẹ bệnh tăng áp huyết... Hành có nhiều tác dụng chữa bệnh, tăng cường sức khỏe như thế nên bữa ăn mỗi gia đình chẳng thể thiếu hành. Miền Nghệ An, Hà Tĩnh có loại hành tăm, củ bé như hạt ngô là loại hành có giá trị cao nhất cả trong chữa bệnh và làm thực phẩm.

Hành có giá trị nhiều mặt như vậy, nên để có hành dùng trong suốt cả năm dài, cần biết cách bảo quản. Hành thích ẩm, nhiệt độ thấp. Khi thu hoạch xong buộc thành túm, để nơi mát mẻ khô ráo, xếp lá trên, củ dưới, không được tưới nước. Về mùa đông, khi hành bị đông cứng thì đừng va đập vào nó, cứ để nguyên hiện trạng, tự nó trở lại bình thường. Chính bởi thế mà phương ngôn có câu: "Hành không sợ khổ luyện, chỉ sợ va đập" là như thế.

BS. Xuân Lệ